اشاره

شهر تبريز به جهت داشتن پيشينيه تاريخي افتخار آفرين و دارا بودن گنجيه­اي از هنرمندان و شخصيتهاي ارزشمند، هم اكنون صاحب تشخصي است گرانقدر و آن چه لازم است اين است كه مديران و مردم شهر هر چه بيشتر به دنبال شخصيت بخشي به اين تشخص ارزشمند باشند. زماني بود كه تبريز با همه بزرگي­اش به يكدستي معروف بود. خيابان بندي­ها و بافت محله­هاي آن با معماري خاصي كه داشت نشانگر نوعي وحدت سليقه در اين شهر بود كه امروزه ديگر از آن برخوردار نيست. مردم شهر در آن زمان پيوند فكري و ويژه­اي داشتند كه دست در دست همديگر به مكانيسم تاريخ سازي جريان مي­بخشيدند و هويت بخشي به فرهنگ معنوي شهر را از جمله وظايف شهروندي خود مي دانستند. بنابراين انديشيدن راه چاره­هايي جهت صيانت از اين هويت فرهنگي و تاريخي و نيز احياي فرهنگي بومي و ملي تبريز در حال حاضر ضروري­ترين نياز شهري است.

سيد قاسم ناظمي از جمله يكي از مديران استاني است كه قريب به 17 سال در حوزه هاي مختلف فرهنگي به كار مديريتي پرداخته، وي داراي مدرك كارشناسي ادبيات فارسي است و تاكنون چندين كتاب در زمينه­هاي مختلف فرهنگي به چاپ رسانده است. سيد قاسم ناظمي هم اكنون مدير عامل سازمان فرهنگي هنري شهرداري تبريز است. با توجه به راهبرد اصلي اين سازمان به سراغ وي رفته­ايم و در گفتگويي اختصاصي پيرامون فعاليتها اين سازمان در خصوص صيانت از هويت فرهنگي و تاريخي شهر به صحبت نشستيم.

وي هدف اصلي سازمان را هويت بخشي به شهر و تبديل فضاي آن به يك فضاي فرهنگي خواند. گفتگوي زير ماحصل مصاحبه دوساعته با مدير عامل سازمان فرهنگي هنري شهرداري تبريز است.

رويكرد اصلي تشكيل سازمان چه بوده است ؟

تشكيل سازمان فرهنگي هنري شهرداري تبريز از آغاز سال 1386 به شكل قانوني در چارچوب بودجه شهردراي تبريز لحاظ شده و آغاز به كار كرد. بر اساس وظايفي كه در اساسنامه مصوب و تعريف شده رسيدگي به حوزه­هاي نرم افزاري شهري از قبيل مسائل اجتماعي، فرهنگي، شهروندي و هنري و... در چارچوب شهرداري تبريز به اين سازمان محول شده است. محققان در تعريف انسان به دو وجه انسان زيستي و انسان فرهنگي قائلند و بر اساس اين تعريف شهرهايي از جهت استانداردهاي مطلوب مناسبند كه انسان فرهنگي در آن از اهميت برخوردار است. بنابراين با اين رويكرد شهرداريها در طي دهه گذشته جهشي را آغاز كردند كه منتهي به تغيير جايگاه شهرداري از يك نهاد خدماتي به يك نهاد اجتماعي مي­شود و در اين تغيير طبيعتاً شهرداري خود را در كنار شهروندان در ساختن شهر سهيم مي­داند. در اين وضعيت شهرداري يك مديريت جمعي با همراهي شهروندان را انجام مي­دهد.

سازمان در زمينه تبديل فضاي شهر به يك فضاي فرهنگي چه قدم هايي برداشته است ؟

سازمان در پي آن است با شاخصه­هايي كه از يك شهر فرهنگي سراغ دارد با مشاركت شهروندان فضاي شهر را به يك فضاي فرهنگي تبديل كند. بنابراين هويت بخشي به شهر، ساماندهي روابط اجتماعي مابين مردم، توجه و رسيدگي به موضوعاتي از قبيل مهاجرت، سالمندي و عوارض ديگري كه شهر نشيني به شهروندان تحميل مي­كند، از جمله مسائلي است كه لازمه مديريت بر آن، وجود نهادي است كه فارغ از توجه به مسائل سخت افزاري، كار ساماندهي و برنامه­ريزي مسائل فرهنگي و ‌اجتماعي شهر را به دوش بگيرد و متناسب با نيازهاي شهري و شهروندي، خدمات فرهنگي مناسبي ارائه بدهد.

اين سازمان در سال گذشته اولين سال تأسيس خود را طي كرد ولي كارهاي ارزشمندي را انجام داد. با اين حال مدنظر سازمان اين است كه شهروندان فارغ از سطح سني و گروههاي سني و نيز فارغ از اينكه به كدام طبقه اجتماعي جامعه تعلق دارند، بتوانند از خدمات فرهنگي اين سازمان بهره­مند شوند. در اين راستا شايد در برخي از حوزه­ها به كارهايي دست يازيده كه اين وظايف به نظر مي­رسد جزو وظايف سازمان نباشد، و ليكن باور مديران سازمان بر اين بوده كه فضاي فرهنگي تبريز در دوره اخير به شدت فقير ومحدود است و همين امر اين ضرورت را ايجاب مي­كند كه ما در مرحله نخست هدف گذاري سازمان را بر توسعه فعاليتها طراحي كنيم نه اينكه به دنبال اين باشيم كه هر كاري در حوزه فرهنگي هنري انجام مي­گيرد حتماً جزو وظايف اين سازمان باشد. بنابراين بعد از اين تغيير نسبي است كه ما بايد به سمت وظايف ذاتي خودمان برويم.بر اين اساس سال گذشته برخي جشنواره­ها، همايشهاي فرهنگي، نشست­هاي ادبي، فعاليتهاي جمعي با رويكرد مشاركت­پذيري اهل فرهنگ و ادب و هنرو علم در چارچوب سازمان برگزار شد. همچنين برخي نهادهاي خود اتكا اعم از خانه شاعران، خانه نجوم، باشگاه وبلاگ نويسان، خانه عكاسان و... توسط اين سازمان تاسيس شد كه برخي از اين مجموعه­ها خود راساً برخي برنامه­هاي فرهنگي، هنري را براي استفاده شهروندان به انجام رساندند و اين برنامه­ها در سال جاري با وسعت هر چه بيشتر ادامه خواهد داشت.

سازمان در جهت شناساندن و معرفي شخصيت هاي برجسته شهري و استاني به مردم چه اقداماتي انجام داده است ؟

مطلعيد كه بخش عمده اي از ميراث فرهنگي ما ميراث معنوي است. وظيفه عمده سازمان توجه به ميراث معنوي است. در سال گذشته در پاسداشت شخصيت­هاي برجسته ملي و فراملي كارهايي را انجام داديم و با نهادهاي ديگري همكاري كرديم و امسال نيز به همين منظور برنامه­هايي را براي اجرا در برنامه كاريمان داريم كه توجه به شخصيتهاي برجسته ملي و فراملي در قيد حيات از اهم اين فعاليتها است.

در سه ماه نخست سال جاري همايش تجليل از برگزيدگان فرهنگي، علمي و هنري تبريز كه طي سال گذشته موفق به كسب مقام از جشنواره­هاي ملي، فراملي و يا از نهادهاي مميزي خاص موجود در كشور و دنيا شده بودند،‌برگزار خواهد شد و به دنبال اين هستيم كه اين برنامه به عنوان يك برنامه تقويمي در چارچوب برنامه­هاي سازمان قرار بگيرد. البته ناگفته نماند كه فرهنگ تشكر و تقدير از نقش  آفرينان حوزه­هاي مختلف جزو برنامه­هايي است كه در سالهاي آتي مورد توجه ماست و دين و بدهي شهرداري نسبت به شهر است كه  شخصيتهاي را كه در گمنامي به دنبال افتخار آفريني براي شهر و كشور هستند را به جامعه شناسانده يا بازشناساند و به طور حتم يكي از دلايل مهاجرت نخبگان از اين شهر نيز مي­تواند به اين مسئله بازگردد، چرا كه به هر حال اين قشر از جامعه به زعم بنده آن گونه كه بايد مورد توجه قرار نگرفته­اند. اميد است با برگزاري اين چنين نشستهايي بتوان بخشي از اين نقيصه را جبران كرد.

سطح تحصيلات نيروهاي شاغل در سازمان در چه سطحي است ؟

سازمان به جهت محدوديت­هايي كه در قوانين دولتي در خصوص جذب نيروي انساني دارد امكان بهره­مندي مناسب از نيروي انساني متخصص را در حالت فعلي ندارد و به تعبير ديگر چون قوانين اجازه جذب نيروهاي مناسب را نمي­دهد و از سوي ديگر نيروهاي موجود شهرداري تبريز هم عملاً براي كاركردها و تخصص­هاي ديگري جذب سازمان شده­اند، بنابراين اين انتظار به جايي نخواهد بود كه ما بتوانيم در اين سازمان نيروهاي متخصصي را متناسب با وظايف سازمان داشته باشيم ولي تلاشمان بر ا ين بوده كه از نيروهاي كاري قابل توجه شهرداري بهره بگيريم و فعاليت­هاي فرهنگي و توليدي خود را بيشتر به شخصيتهاي فرهنگي، مؤسسات فرهنگي و مجموعه­هايي كه در بيرون از نهادهاي دولتي فعاليت مي­كنند، معطوف كنيم. به تعبير ديگر در اين حوزه توجه­مان به بخش خصوصي بوده و براي اجراي فعاليت­ها و برنامه­هاي سازمان به نهادهاي خود اتكا و NGO ها يا مجموعه­هايي كه در چارچوب سازمان تشكيل يافته­اند، متكي بوده­ايم. البته بديهي است ادامه چنين روندي به تنهايي نمي­تواند انتظارات شهروندان را برآورد كند. توسعه فعاليتهاي سازمان بهره­گيري مستمر و مستقيم از نيروهاي تخصصي را اجتناب ناپذيز مي­كند. در همين راستا سازمان به كمك و همراهي علاقمندان به مسائل فرهنگي و هنري براي توسعه فعاليتهاي سازمان نيازمند است.

در مورد برنامه­هاي سازمان براي سال 87 توضيح دهيد ؟

برنامه­هاي سازمان براي سال 87 به دو بخش تقويمي و عمومي تقسيم شده است و به زودي با نهايي شدن كل برنامه­ها با زمان­بندي­هاي مشخصي كه لحاظ شده اعلام خواهد شد. از جمله فعاليتهايي كه براي برنامه كاري سال جاري طراحي شده، برگزاري هفته­هاي فرهنگي با رويكرد معرفي تبريز، برگزاري جشنواره­هاي مختلف با رويكرد هنرهايي كه خاستگاه آنها تبريز بوده و يا جايگاه ارزشمندي را در گذشته تبريز داشته­اند، برگزاري برخي همايشهاي تخصصي و جشنواره­هاي تخصصي همانند جشنواره روزنامه­نگاري شهري با موضوع مسائل شهري و شهروندي، برگزاري جشنواره تابستاني تبريز در مرداد ماه، جشن تجليل از برگزيدگان در حوزه­هاي مختلف، توجه به برنامه­هايي كه به نحوي به سنن، عادات و آداب منطقه­اي مربوط مي­شود و توجه به مسائل و مناسبتهاي ديني از جمله برنامه­هاي مشخص شده اجرايي براي سال جاري است. همچنين با توجه به سياست كلي شهردار محترم تبريز و اعضاي محترم شوراي شهر و توجه آنان به مسئله فرهنگ در سال جاري و طرح موضوع سال فرهنگي از سوي شوراي شهر، سازمان برنامه­هاي مدوني را آماده كرده كه اميد است انجام اين فعاليتها در جهت تبديل هر چه بيشتر فضاي شهر به فضاي فرهنگي باشد.

 با توجه به اينكه امسال، از سوي مقام معظم رهبري سال نوآوري و شكوفايي نام گذاري شده، از اهداف سازمان براي تحقق اين شعار توضيح دهيد ؟

در پي آن هستيم كه به منويات پيام مقام معظم رهبري است جامه عمل بپوشانيم و باورمان براين است كه به هر حال اگر بخواهيم كار ارزشمندي را انجام دهيم بايد در فعاليتهاي فرهنگي توجه به فعاليتهاي نوآورانه افزايش پيدا كند رويكرد سازمان در سال نوآوري و شكوفايي توجه به محتواي پيام مقام معظم رهبري است. توجه به توليد كنندگان فرهنگي، ايجاد فضاي رقابت در بين افراد و توجه به افزايش توليد فرهنگي در شهر و استان، توجه به روح و جان كلام رهبري است كه ايشان از مديران كار عملياتي را خواسته­اند كه قابل تشخيص و لمس از سوي مردم باشد.

برگزاري هفته­هاي فرهنگي براي آشنايي ديگر كشورها با فرهنگمان به چه ميزان مؤثر بوده است ؟

شهر تبريز پيشينه تاريخي فوق العاده­اي دارد و باز شناساندن آن ضروري است. اين وظيفه بر دوش مديران شهري و مديران ارشد استاني است كه با برگزاري چنين همايشها و جشنواره­هايي تبريز و قابليتهاي آن را به شهرهاي كشور و ديگر كشورها بشناسانند. امروزه در دنيا شهرها با ارزشهايي كه بر جاي مي­گذارند شناخته مي­شوند شهري مانند كن كه جزو يكي از شهرهايي حاشيه­اي فرانسه مي­باشد با برگزاري جشنواره­هاي ارزشمند به يك تشخص رسيده است. بنابراين وقتي شهري نامي را به دنبال خود مي­كشاند به همان قدر مي­تواند از امكانات اقتصادي و  مادي و مواهب معنوي بهره­مند شود. شهر تبريز به جهت داشتن پيشنيه ارزشمند فاصله چنداني با اين تشخص ندارد و مهم اين است كه مديران و مردم شهر به دنبال اين تشخص باشند چرا كه اگر اين تشخص ايجاد شود به دنبال آن سرمايه­هاي بسياري جذب شهر مي­شود و در اين خصوص لازم است فارغ از برخي كوته بيني­هاي مرسوم و تعصب كوركورانه كه بعضاً شهر و خود را در جايگاه رفيع مي­بينيم، به رقابت تن در دهيم و براي آن هزينه كنيم. نه اينكه تنها به پيشنيه خود تكيه كنيم.بر اين اساس برگزاري هفته فرهنگي از سوي اين سازمان طراحي شد و غرض از برگزاري آن ايجاد تعامل با هنرمندان كشورها و هنرهاي مورد نظر، شناساندن چهره­هاي فرهنگي و هنري به كشورهاي ديگر و در كنار آن انتقال ارزشهاي فرهنگي و ديني به اين شهرها و كشورها است. در نخستين گام در سال گذشته اين جشنواره در سه استان تركيه برگزار شد و به گمانم براي اولين بار بيش از 60 هنرمند تبريز به همراه آثارشان در اين هفته فرهنگي شركت كردند. اين هفته فرهنگي با كمترين هزينه برگزار شد و بخش عمده­اي از تامين هزينه­ها هم بر عهده طرف ترك بود و برخلاف مرسوم كه هزينه­هايي به هنرمندان حاضر در اين گونه كاروانها پرداخت مي­شود، به هيچ يك از هنرمندان شركت كننده وجهي پرداخت نشد و بنده به عنوان مدير فرهنگي و عضو متعلق به شهرداري شرمنده اين عزيزان هستم.

بودجه امسال سازمان در چه حدي است ؟

خوشبختانه طرح موضوع سال فرهنگي از طرف شوراي محترم شهر تبريز و صحبتهاي اخير رياست شورا و توجه ارزشمندي كه شهردار محترم تبريز به موضوعات فرهنگي داشته، وضعيت بودجه فرهنگي و اجتماعي تبريز امسال در سطح فوق العاده­اي قرار دارد، بودجه رسمي سازمان با افزايشي كه شورا لحاظ كرده، امسال بالغ بر 2 ميليارد تومان مي­باشد و شهردار تبريز و شوراي شهر وعده داده­اند در صورتي كه سازمان برنامه­هاي ديگري نيز داشته باشد و به شهرداري و شورا ارائه كند اين رقم قابل افزايش خواهد بود. البته طبيعي است كه هزينه چنين مبلغ قابل توجهي همت اهالي فرهنگي وهنر را مي­طلبد و اميدوارم با صرف هزينه منطقي در پايان سال بتوانيم گزارشي از فعاليتهاي ارزشمندي كه انجام گرفته به شهروندان ارائه دهيم.

سخن آخر

امروزه فرهنگ و هنر نياز طبيعي شهروندان است و حذف اين نياز مخاطراتي را براي جوامع شهري در پي خواهد داشت اگر چه به ظاهر نبود برخي امكانات اوليه زندگي، نظير مسكن و امكانات معيشتي ديگر بسيار به چشم مي­خورد و مطالبه مستمر آن از سوي مردم معمولاً حاكميت و دولتها را مجبور مي­كند به مسائلي از آن دست، بپردازند. ولي با نظر اجمالي بر كشورهاي كه دوره­هاي بحران را طي كرده­اند، نشان مي­دهد كه آنها در كنار توجه به مسائل معيشتي و نيازهاي اوليه، مسائل فرهنگي و اجتماعي را مدنظر قرار داده و با همين امكان از بحرانهاي پيش­رو جلوگيري كرده­اند. اينجانب در كنار اينكه وظيفه خود مي­دانم به عنوان يك مدير فعاليتها را در اين سمت و سو طراحي و اجرا كنم، در كنار آن وظيفه دارم اين هشدار فرهنگي را بدهم كه جامعه ما به شدت از فقر فرهنگي رنج مي­برد و در همين جا از فرمايشات مقام معظم رهبري مدد مي­گيرم كه ايشان فرموده­اند فرهنگ مظلوم است و رفع مظلوميت از اين حوزه وظيفه همگاني است. و اعلام مي­كنم كه تبريز در مقايسه با كلان شهرهاي ديگر كشور به جهت تفاوتهاي مختلف از جمله دو زبانه بودن، تفاوتهاي فرهنگي، داشتن آداب و سخن مختلف و ريشه­دار بودن برخي هنرهاي ايراني در اين منطقه نيازمند توجه مضاعفي است و اين مظلوميت در اين شهر بسيار پررنگ­تر به چشم مي­خورد. اميدوارم كه امسال با فعاليت گسترده دست اندركاران ما شاهد رفع بخشي از اين مظلوميت در تبريز باشيم.